Blutarja tradicionale e grurit është një proces i lashtë që ka shoqëruar brezat e familjeve shqiptare, veçanërisht në zonat rurale. Para se të mbërrinin makineritë moderne, gruri përpunohej me mjete të thjeshta, duke ruajtur aromën natyrale dhe vlerat ushqyese të tij.
Si kryhej bluarja tradicionale:
- Me gurë mulliri (mullinjtë me ujë) – Gruri hidhej ngadalë mes dy gurëve të mëdhenj rrotullues, të cilët bluanin kokrrat falë fuqisë së ujit. Mielli që dilte ishte më i trashë, më aromatik dhe më natyral.
- Mullinjtë e erës – Të përdorur në disa zona, këta mullinj shfrytëzonin fuqinë e erës për të rrotulluar gurët e bluarjes.
- Bluarja me dorë (mokat) – Në familjet e vjetra përdorej dhe mokra, një mjet i thjeshtë me dy gurë të vegjël që rrotullohej me dorë. Kjo mënyrë ishte e lodhshme, por mielli rezultonte i freskët dhe i pastër.
Rëndësia kulturore:
Bluarja tradicionale e grurit nuk ishte vetëm punë, por edhe një ritual komunitar. Familjet mblidheshin te mulliri, shkëmbenin lajme, dhe mullinjtë shpesh konsideroheshin vende të rëndësishme socializimi.
Pse vlerësohet sot:
Edhe pse teknologjia ka ndryshuar mënyrën e përpunimit të grurit, shumë njerëz kërkojnë ende miell të bluar në gurë për shijen e veçantë dhe cilësinë e lartë që ka.